लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क
रवी मंडावार,
गडचिरोली : एटापल्ली तालुक्यातील बारसेवाडा. डोळ्यांसमोर धानाची शेती, सभोवताली जंगल आणि मर्यादित साधनांचे जग. याच वातावरणात वाढलेल्या एका मुलाने मात्र आपल्या भवितव्याची सीमा गावाच्या पलीकडे, जिल्ह्याच्या पलीकडे आणि देशाच्या सीमांच्याही पलीकडे आखली. घरात आजारपण आले, आर्थिक अडचणींनी दार ठोठावले, आईची साथ काळाने हिरावून घेतली; तरीही त्याच्या शिक्षणाची पावले थांबली नाहीत. हा तरुण म्हणजे आकाश मिरवा कुळयेटी आज बारसेवाड्याच्या मातीतून निघालेला आकाश ब्रिटनमध्ये आहे. ब्रिस्टल विद्यापीठात अवकाशयान अभियांत्रिकीच्या पदव्युत्तर अभ्यासक्रमाचे शिक्षण घेत तो विमान, रॉकेट, उपग्रह आणि अवकाशयानांच्या तंत्रज्ञानाचा सखोल अभ्यास करीत आहे. मात्र, या झेपेची सुरुवात प्रयोगशाळेत झाली नव्हती; ती झाली होती धानाच्या शेतात, कुटुंबाच्या संघर्षात आणि शिक्षण सोडायचे नाही या हट्टातून…
वडिलांचा आजार आणि घरावर आलेले अनिश्चिततेचे सावट..
आकाशचे वडील मिरवा मासा कुळयेटी १९८९ मध्ये पोलीस दलात दाखल झाले. काही वर्षे सेवा केल्यानंतर २००३-०४ च्या सुमारास त्यांची प्रकृती बिघडली. मानसिक आजारामुळे त्यांच्या आयुष्याला वेगळीच दिशा मिळाली. त्यावेळी आकाश आणि त्याची बहीण अश्विनी अजून लहान होते. घराचा आधारच आजारपणामुळे बाजूला झाला. उत्पन्नाची चिंता वाढली. मुलांचे भविष्य समोर होते. अशा वेळी आई कमल यांनी परिस्थितीला शरण जाण्याऐवजी मुलांच्या शिक्षणाला धरून ठेवले.
मुलांच्या हातातील पुस्तके खाली पडू नयेत, यासाठी त्यांनी घरातील अनेक संकटे स्वतःच्या खांद्यावर घेतली. मात्र, नियतीची परीक्षा इथेच थांबली नाही. आकाशने बारावी पूर्ण केल्यानंतर २०१९ मध्ये आईचे निधन झाले.
आई गेल्यानंतर घरातील पोकळी मोठी होती; पण तिच्या मुलाने तिचे स्वप्न मात्र सोडले नाही.
आईची जागा भरून काढणारे काका-काकू; बहिणीचीही खंबीर साथ..
आईच्या निधनानंतर आकाश आणि अश्विनी यांच्यासमोर उभ्या राहिलेल्या प्रश्नांना दोन्ही काका-काकूंनी आपले मानले. त्यांनी भावंडांना केवळ आसरा दिला नाही, तर पालकत्वाची जबाबदारी स्वीकारली.स्वतःच्या मुलांप्रमाणे दोघांना वाढवताना त्यांनी शिक्षणाच्या वाटेवरही त्यांना पाठबळ दिले. आजही कुटुंबातील तब्बल १४ सदस्य एकत्र राहतात. आजारी वडिलांचीही कुटुंबीयांकडून काळजी घेतली जाते.
आकाशच्या या प्रवासात त्याची बहीण अश्विनी हिची भूमिका तितकीच महत्त्वाची आहे. बारावीनंतर पदवीच्या दुसऱ्या वर्षापर्यंत तिने शिक्षण घेतले; प्रकृतीच्या कारणामुळे पुढील शिक्षण सोडावे लागले. सध्या ती हॉटेल व्यवस्थापन क्षेत्रात नोकरी करते.
स्वतःचे शिक्षण अपूर्ण राहिले, तरी भावाचे स्वप्न अपूर्ण राहू नये, यासाठी तिने त्याला आर्थिक मदत केली.
एका बहिणीने स्वतःची थांबलेली वाट भावाच्या स्वप्नांना पुढे जाण्यासाठी खुली करून दिली.
शेतात हात; मन मात्र आकाशाकडे…
आकाशचे बालपण बारसेवाड्याच्या धानाच्या शेतात गेले. कुटुंबाचा उदरनिर्वाह शेतीवर अवलंबून. पावसाची वाट पाहणे, पिकाची काळजी घेणे आणि सुट्टीच्या दिवसांत शेतात काम करणे—हे त्याच्या बालपणाचा भाग होते. पण त्याच वेळी त्याच्या मनात आणखी एक जग आकार घेत होते. शेतात पाय मातीमध्ये असले, तरी नजर मात्र पुढच्या क्षितिजावर होती. दहावीचे शिक्षण झाल्यानंतर त्याने नागपूरची वाट धरली. बारावीनंतर धारमपेठ तंत्रनिकेतनात विद्युत अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले. त्यानंतर प्रियदर्शिनी अभियांत्रिकी महाविद्यालयात विमान व अवकाश अभियांत्रिकीचे शिक्षण पूर्ण केले.गावातील शेतीपासून अभियांत्रिकीच्या प्रयोग – शाळेपर्यंतचा हा प्रवास सहज नव्हता. त्यामागे होती सातत्याने स्वतःला पुढे ढकलण्याची तयारी.
विमानाकडे पाहताना सुरू झालेले अवकाशाचे स्वप्न..
विमान कसे उडते, रॉकेट अंतराळात कसे जाते, उपग्रह आपले काम कसे करतो आणि अवकाशयानाची रचना नेमकी कशी केली जाते—या प्रश्नांनी आकाशच्या जिज्ञासेला दिशा दिली.
याच कुतूहलाने त्याला उच्च शिक्षणाच्या पुढच्या टप्प्याकडे नेले. ब्रिटनमध्ये शिक्षण घेतलेल्या अॅडव्होकेट प्रिया ताडम यांच्या मार्गदर्शनातून त्याला परदेशातील उच्च शिक्षणाच्या संधींची माहिती मिळाली. पुढे ब्रिस्टल विद्यापीठात अवकाशयान अभियांत्रिकीच्या पदव्युत्तर शिक्षणासाठी त्याची निवड झाली.आज तो ब्रिटनमध्ये शिक्षण घेत आहे. ज्या मुलाने बालपणी आकाशाकडे पाहून विमानाची दिशा शोधली, तोच आता अवकाशयानांच्या तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करीत आहे.
पुस्तकांपलीकडेही एक जग; निसर्गातून उमटते कला…
आकाशच्या व्यक्तिमत्त्वाची आणखी एक बाजू त्याच्या शैक्षणिक प्रवासाइतकीच वेगळी आहे. अभियांत्रिकीच्या तांत्रिक जगात रमणारा आकाश स्वतःच्या हातांनी कला निर्माण करतो.विशेष म्हणजे, यासाठी त्याने कोणत्याही कला शिक्षकाकडून औपचारिक प्रशिक्षण घेतलेले नाही.त्याचा शिक्षक आहे—निरीक्षण.
काड्या, वाळलेली पाने आणि निसर्गातील सहज उपलब्ध घटक त्याच्या हातात गेल्यावर त्यांना वेगळे रूप मिळते. गडचिरोलीच्या जंगलातील साध्या गोष्टींमध्येही तो सौंदर्य शोधतो आणि त्यातून कलाकृती घडवतो.
कदाचित म्हणूनच त्याची कला आणि त्याचा अभियांत्रिकीचा अभ्यास हे एकमेकांपासून वेगळे वाटत नाहीत. एकीकडे अवकाशयानाची रचना समजून घेणारे तांत्रिक मन, तर दुसरीकडे पानातील आकार, काडीतील रेषा आणि निसर्गातील सौंदर्य टिपणारी संवेदनशील नजर आकाशाच्या विश्वाचा अभ्यास करणाऱ्या या तरुणाची नजर मात्र आपल्या जंगलातील एका पानावरही थांबते.
ब्रिटनमध्ये पोहोचला; पण बारसेवाडा मनातून हलला नाही..
शिक्षणाच्या निमित्ताने आकाशने अनेक मैलांचे अंतर पार केले. बारसेवाडा मागे राहिला, नागपूर मागे राहिले आणि आता तो ब्रिटनमध्ये आहे. मात्र, भौगोलिक अंतर वाढले म्हणून मातीशी असलेले नाते कमी झालेले नाही. त्याच्या प्रवासात कुटुंबाचा त्याग आहे, काका-काकूंचे प्रेम आहे, बहिणीची साथ आहे, शिक्षक-मित्रांची मदत आहे आणि स्वतःच्या जिद्दीचा मोठा वाटा आहे.त्यामुळे आकाशचे यश केवळ त्याचे वैयक्तिक यश राहत नाही. ते त्या घराचेही आहे, ज्याने संकटात कुटुंबाला एकत्र ठेवले; त्या बहिणीचे आहे, जिने भावाच्या स्वप्नासाठी स्वतःच्या मर्यादा बाजूला ठेवल्या; त्या काका-काकूंचे आहे, ज्यांनी आई-वडिलांची उणीव भरून काढण्याचा प्रयत्न केला; आणि त्या शिक्षक-मित्रांचे आहे, ज्यांनी योग्य वेळी मदतीचा हात पुढे केला.
गडचिरोलीतील विद्यार्थ्यांसाठी एक जिवंत उदाहरण..
आकाशची कहाणी मोठ्या शहरातील सुविधा, संपन्न कुटुंब किंवा परदेशातील संधींपासून सुरू झालेली नाही. ती सुरू झाली आहे एका दुर्गम गावातून.म्हणूनच त्याच्या प्रवासाचे महत्त्व केवळ ब्रिटनमध्ये शिक्षण घेण्यापुरते मर्यादित राहत नाही.
ज्यांच्याकडे साधने कमी आहेत, त्यांच्याकडे स्वप्ने कमी असण्याचे कारण नाही, हे आकाशने आपल्या प्रवासातून दाखवून दिले आहे.परिस्थिती माणसाची सुरुवात ठरवू शकते; मात्र शेवट ठरवू शकत नाही. त्यासाठी जिद्द, शिक्षण, कुटुंबाचा आधार आणि स्वतःवरचा विश्वास आवश्यक असतो.बारसेवाड्याच्या धानाच्या शेतातून निघालेला हा तरुण आज ब्रिटनमध्ये अवकाशयानांचे भविष्य शिकत आहे. तरीही त्याच्या हातातून काडी-पानांची कला सुटलेली नाही.
आकाशाला गवसणी घालण्याचे स्वप्न त्याने प्रत्यक्षात आणले; पण त्याच्या पायाखालची माती अजूनही गडचिरोलीचीच आहे.
आणि कदाचित त्याच्या कहाणीचे सर्वात मोठे सौंदर्यही याच एका गोष्टीत दडलेले आहे—झेप कितीही मोठी असो, माणसाने आपली मुळे विसरू नये हेच दिसून येत..