लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क
ओमप्रकाश चुनारकर,
गडचिरोली : दशकेभर नक्षलवादाच्या सावटाखाली राहिलेल्या, विकासाच्या मुख्य प्रवाहापासून दूर असल्याची प्रतिमा बाळगणाऱ्या आणि नैसर्गिक संपत्तीची विपुलता असूनही औद्योगिक संधींची प्रतीक्षा करणाऱ्या गडचिरोली जिल्ह्याच्या वाटचालीला आता नवे परिमाण लाभत आहे. लोहखनिजाच्या अफाट साठ्यांपासून औद्योगिक विकासाच्या शक्यतांपर्यंत आणि दुर्गम भागातील तरुणांच्या रोजगाराच्या स्वप्नांपासून राष्ट्रीय औद्योगिक नकाशावरील स्थानापर्यंतचा हा प्रवास एका नव्या पर्वाची नांदी ठरत आहे. या परिवर्तनाच्या प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावणारे लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेडचे व्यवस्थापकीय संचालक बी. प्रभाकरन यांना मुंबईतील ऐतिहासिक गेटवे ऑफ इंडिया येथे आयोजित ‘ग्लोबल पीस ऑनर्स २०२६’ या प्रतिष्ठित सोहळ्यात सन्मानित करण्यात आले. दिव्यज फाउंडेशनच्या वतीने आयोजित या गौरवामुळे केवळ एका उद्योग नेतृत्वाचा सन्मान झाला नाही, तर औद्योगिक विकासाच्या नव्या क्षितिजाकडे वाटचाल करणाऱ्या गडचिरोली जिल्ह्याच्या बदलत्या ओळखीचीही राष्ट्रीय स्तरावर दखल घेतली गेली आहे.
औद्योगिक विकासाच्या माध्यमातून बदलत्या गडचिरोलीची ओळख…
गडचिरोली म्हणजे केवळ घनदाट जंगल, दुर्गम गावे आणि नक्षलवादाची आव्हाने, अशीच एकांगी प्रतिमा दीर्घकाळ देशाच्या मनात रुजली होती. मात्र, या जिल्ह्याच्या उदरात दडलेली खनिजसंपत्ती, निसर्गसंपदा आणि इथल्या तरुणांमधील क्षमता विकासाच्या नव्या शक्यता निर्माण करीत आहेत. नक्षलवादाच्या प्रभावातून बाहेर पडत विकासाच्या मुख्य प्रवाहाशी जोडले जाण्याची प्रक्रिया सुरू असताना औद्योगिकीकरणाला मिळणारी गती ही गडचिरोलीच्या भविष्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. या पार्श्वभूमीवर सुरजागड लोहखनिज प्रकल्प आणि लॉयड्स मेटल्सची औद्योगिक वाटचाल जिल्ह्याच्या विकासाच्या चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे.
औद्योगिक प्रकल्प म्हणजे केवळ उत्पादन, उलाढाल किंवा आर्थिक विस्तार नव्हे; तर त्यातून निर्माण होणाऱ्या रोजगाराच्या संधी, पूरक व्यवसाय, वाहतूक, सेवा क्षेत्र, स्थानिक उद्योजकता आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासाची साखळी असते. गडचिरोलीसारख्या आदिवासीबहुल जिल्ह्यात या साखळीला विशेष महत्त्व आहे. कारण येथील तरुणांना रोजगारासाठी जिल्ह्याबाहेर स्थलांतर करण्याऐवजी आपल्या परिसरातच संधी उपलब्ध झाल्यास विकासाचा लाभ थेट स्थानिक समाजापर्यंत पोहोचू शकतो. त्यामुळे औद्योगिकीकरणाच्या या प्रक्रियेकडे केवळ उद्योगविस्तार म्हणून नव्हे, तर प्रादेशिक परिवर्तनाची संधी म्हणून पाहिले जात आहे.
एका उत्खनन यंत्रापासून उद्योगविश्वातील मोठ्या प्रवासापर्यंत…
बी. प्रभाकरन यांचा औद्योगिक प्रवास जिद्द, दूरदृष्टी आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची कहाणी सांगणारा आहे. १९९३ मध्ये एका उत्खनन यंत्राच्या साहाय्याने थ्रिवेणी कंपनीच्या माध्यमातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास पुढे उद्योगविश्वातील महत्त्वपूर्ण टप्प्यांपर्यंत पोहोचला. २०१८ मध्ये लॉयड्स मेटल्सची धुरा हाती घेतल्यानंतर गडचिरोलीतील सुरजागड लोहखनिज प्रकल्पाला नवी दिशा मिळाली. एका यंत्रापासून सुरू झालेली ही औद्योगिक वाटचाल आज मोठ्या औद्योगिक समूहाच्या नेतृत्वापर्यंत पोहोचली आहे.
या प्रवासाचे वैशिष्ट्य केवळ उद्योगाचा विस्तार नसून गडचिरोलीसारख्या आव्हानात्मक भौगोलिक आणि सामाजिक परिस्थिती असलेल्या प्रदेशात औद्योगिक गुंतवणुकीच्या शक्यता प्रत्यक्षात आणण्याचा प्रयत्न हे आहे. जिल्ह्यातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीला आर्थिक विकासाच्या संधींशी जोडण्याची प्रक्रिया यामुळे अधिक चर्चेत आली आहे. स्थानिक तरुणांना कौशल्याधारित रोजगार, उद्योगांशी निगडित प्रशिक्षण आणि पूरक व्यवसायांच्या संधी उपलब्ध होण्याची अपेक्षा या औद्योगिक विस्ताराशी जोडली गेली आहे.
नक्षलवादाच्या आव्हानांपलीकडे विकासाची नवी आशा…
गडचिरोलीच्या परिवर्तनाचा विचार करताना येथील सामाजिक आणि भौगोलिक वास्तव दुर्लक्षित करता येणार नाही. अनेक वर्षे नक्षलवादामुळे विकासकामे, दळणवळण, शिक्षण, आरोग्य आणि रोजगाराच्या संधींसमोर अडथळे उभे राहिले. आता नक्षलमुक्तीच्या दिशेने जिल्ह्याची वाटचाल होत असताना विकासाच्या संधींचे नवे दरवाजे उघडण्याची अपेक्षा बळावली आहे. अशा काळात उद्योगविश्वाकडून होणारी गुंतवणूक आणि रोजगारनिर्मितीची क्षमता जिल्ह्याच्या आर्थिक भविष्याला नवी दिशा देऊ शकते.
मात्र, या विकासाचे खरे यश स्थानिक नागरिकांच्या जीवनमानात होणाऱ्या सुधारणेतूनच मोजले जाईल. स्थानिक युवकांना रोजगारात प्राधान्य, आदिवासी समाजाच्या कौशल्यविकासाला चालना, शिक्षण व आरोग्य सुविधांना बळ, पर्यावरण आणि नैसर्गिक वारशाचे संरक्षण तसेच उद्योगविकासाचा लाभ गावागावांपर्यंत पोहोचणे, या अपेक्षा आता अधिक महत्त्वाच्या ठरत आहेत. गडचिरोलीच्या औद्योगिक भविष्याला सामाजिक उत्तरदायित्वाची जोड मिळाली, तरच विकासाचा हा प्रवास सर्वसमावेशक आणि शाश्वत ठरू शकेल.
‘गडचिरोलीचे पुढचे टाटा’ : उद्योगविश्वात चर्चेला उधाण..
प्रभाकरन यांच्या कार्यशैलीची आणि औद्योगिक दृष्टिकोनाची जिल्ह्यातील उद्योगवर्तुळात चर्चा होत आहे. उद्योगविस्तारासोबत शिक्षण, आरोग्य, पर्यावरण आणि सामाजिक सक्षमीकरणाच्या क्षेत्रांतही योगदानाची अपेक्षा व्यक्त होत आहे. याच पार्श्वभूमीवर काही स्तरांतून त्यांचा उल्लेख ‘गडचिरोलीचे पुढचे टाटा’ असा केला जात आहे. ही तुलना त्यांच्या नेतृत्वाकडून जिल्ह्याला असलेल्या अपेक्षांचे प्रतीक मानली जात आहे. उद्योगाची वाढ आणि समाजाचे हित यांची सांगड घालणारे नेतृत्व गडचिरोलीसारख्या प्रदेशासाठी किती महत्त्वाचे ठरू शकते, याकडेही या चर्चेतून लक्ष वेधले जात आहे.
जागतिक व्यासपीठावरील सन्मान; गडचिरोलीच्या आकांक्षांना नवी उंची…
दिव्यज फाउंडेशनच्या वतीने दिला जाणारा ‘ग्लोबल पीस ऑनर्स’ हा शांतता, मानवता, धैर्य, सामाजिक योगदान तसेच दहशतवादाविरोधात उभे राहिलेल्या व्यक्तींचे कार्य आणि त्याग यांचा गौरव करणारा उपक्रम आहे. २०२३ मध्ये मुंबईतील गेटवे ऑफ इंडिया येथे या सोहळ्याची सुरुवात झाली. २०२५ मध्ये राष्ट्रीय तपास यंत्रणेचे (एनआयए) सदानंद दाते यांना सन्मानित करण्यात आले होते, तर नीता अंबानी यांना ‘लीडरशिप ऑनर’ प्रदान करण्यात आला होता. अशा प्रतिष्ठित व्यासपीठावर बी. प्रभाकरन यांचा गौरव होणे, ही त्यांच्या औद्योगिक नेतृत्वाची दखल मानली जात आहे.
या सन्मानाबद्दल लोकप्रतिनिधी, राजकीय नेते, उद्योग संघटनांचे पदाधिकारी आणि गडचिरोली जिल्ह्यातील नागरिकांकडून अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे. त्यांच्या नेतृत्वातून जिल्ह्यात अधिक रोजगारनिर्मिती, शिक्षण, आरोग्य आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासाला चालना मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
सन्मान व्यक्तीचा; अभिमान बदलत्या गडचिरोलीचा..
जगाच्या नकाशावर गडचिरोलीची ओळख केवळ नक्षलवादाच्या संदर्भाने नव्हे, तर नैसर्गिक संपत्ती, औद्योगिक क्षमता, रोजगारनिर्मिती आणि विकासाच्या नव्या संधींमुळे निर्माण व्हावी, ही जिल्ह्याची अपेक्षा आहे. बी. प्रभाकरन यांना मिळालेला ‘ग्लोबल पीस ऑनर्स २०२६’ हा सन्मान त्या दिशेने लक्ष वेधणारा महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरतो. एका उद्योग नेतृत्वाचा गौरव होत असताना त्यामागे उभ्या असलेल्या गडचिरोलीच्या विकासस्वप्नांनाही जागतिक व्यासपीठावर अधोरेखित होण्याची संधी मिळाली आहे.
हा सन्मान एका व्यक्तीच्या यशाचा गौरव असला, तरी त्यातून गडचिरोलीच्या औद्योगिक भवितव्याबद्दलच्या अपेक्षा अधिक उंचावल्या आहेत. उद्योगाची भरभराट, स्थानिकांना रोजगार, आदिवासी समाजाचे सक्षमीकरण आणि निसर्गाचा समतोल या चारही गोष्टी एकत्र साध्य झाल्या, तरच गडचिरोलीचा विकास खऱ्या अर्थाने परिवर्तनाचा आदर्श ठरेल.