लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क
गडचिरोली : जंगल, जमीन आणि खाणविरोधी संघर्षाच्या दीर्घ परंपरेतून पुढे आलेल्या गडचिरोली जिल्ह्यात आता विकासाच्या मुद्द्यावर नव्या संवादाची गरज अधोरेखित होत आहे. बळजबरीने जंगल नष्ट करून खाणी खोदण्याविरोधात शेतकरी कामगार पक्ष, डावी लोकशाही आघाडी आणि ग्रामसभा चळवळीने सातत्याने आवाज उठवला असला, तरी जिल्ह्याच्या भौतिक व सामाजिक विकासासाठी सर्व घटकांनी एकत्र येऊन काम करणे अपरिहार्य असल्याचे प्रतिपादन शेतकरी कामगार पक्षाच्या आदिवासी, भटके-विमुक्त आघाडीचे प्रदेशाध्यक्ष भाई रामदास जराते यांनी केले. त्यांच्या या भूमिकेमुळे ‘विरोध की विकास’ या पारंपरिक संघर्षाला नवा संदर्भ मिळताना दिसतो.
सुरजागड येथील ठाकूरदेव यात्रेनंतर आयोजित सहविचार बैठक व स्नेहभोजन हा केवळ सामाजिक कार्यक्रम न राहता, जिल्ह्यातील राजकीय व सामाजिक प्रवाहांचा आरसा ठरला. जराते परिवार आणि डाव्या लोकशाही आघाडीने आयोजित केलेल्या या बैठकीत विकासाच्या मुद्द्यावर संवादाची भूमिका मांडली गेली, तर दुसरीकडे आदिवासी संस्कृती आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संरक्षण ही अट स्पष्टपणे अधोरेखित करण्यात आली.
या कार्यक्रमाला उपस्थित राहून माजी मंत्री तथा अहेरी विधानसभा क्षेत्राचे आमदार धर्मरावबाबा आत्राम यांनी विकासाच्या सरकारी भूमिकेचे संकेत दिले. अपवादात्मक कारणे वगळता आदिवासी संस्कृती, परंपरा आणि निसर्ग संवर्धनाशी तडजोड न करता विकास करण्यावर भर असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. ठाकूरदेव देवस्थानासह एट्टापल्ली तालुक्यातील विविध विकासकामांसाठी मोठा निधी लवकरच उपलब्ध करून देण्याची ग्वाही देताना, त्यांनी विकास आणि संवर्धन यांचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न केला.
या बैठकीचे वैशिष्ट्य म्हणजे विविध विचारसरणींच्या नेत्यांची उपस्थिती. डावे, आंबेडकरी, आदिवासी, समाजवादी आणि प्रादेशिक राजकारणाचे प्रतिनिधी एका मंचावर एकत्र आले होते. आरमोरी विधानसभा क्षेत्राचे माजी आमदार आनंदराव गेडाम, माजी आमदार हर्षवर्धनबाबा आत्राम, तहसीलदार हेमंत गांगुर्डे, जिल्हा परिषदेचे माजी अध्यक्ष रविंद्र ओल्लालवार, मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष, आझाद समाज पक्ष, शिवसेना (उबाठा) यांचे प्रतिनिधी यांची उपस्थिती जिल्ह्यातील राजकीय वास्तवाचे व्यापक चित्र उभे करते.
दरम्यान, गडचिरोली विधानसभा क्षेत्राचे माजी आमदार डॉ. नामदेव उसेंडी यांच्या हस्ते ‘गाव गणराज्याचा संघर्ष’ या पुस्तिकेचे प्रकाशन करण्यात आले. हे प्रकाशन केवळ औपचारिक न राहता, ग्रामसभा चळवळीचा इतिहास, संघर्ष आणि स्वशासनाची संकल्पना नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न ठरला. यात्रेत या पुस्तिकेचे मोफत वितरण करण्यात आल्याने ग्रामस्वराज्याच्या विचारांना पुन्हा अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न दिसून आला.
या संपूर्ण पार्श्वभूमीवर पाहता, सुरजागड परिसरातील संघर्ष आता केवळ खाणविरोधापुरता मर्यादित न राहता ‘विकास कोणाचा, कसा आणि कोणासाठी?’ या मूलभूत प्रश्नांभोवती फिरत असल्याचे स्पष्ट होते. विकासाच्या नावाखाली होणारी जबरदस्ती नाकारताना, स्थानिकांच्या सहभागातून आणि त्यांच्या सांस्कृतिक ओळखीचे संरक्षण करत विकास साधण्याची मागणी अधिक ठळक होत आहे.