लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क
ओमप्रकाश चुनारकर
अहेरी : शंकरराव बेझलवार महाविद्यालय अहेरी येथील सेवानिवृत्त प्राध्यापक डॉ. नागसेन मेश्राम यांचे नागपूर येथे आकस्मिक निधन झाले. नुकतेच ते आपल्या मुलाला भेटण्यासाठी नागपूर येथे गेले होते. त्या ठिकाणी प्रकृती अचानक खालावल्याने त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाची वार्ता समोर येताच शैक्षणिक, सामाजिक आणि धम्म क्षेत्रात शोक व्यक्त करण्यात आला.
डॉ. नागसेन मेश्राम हे अत्यंत अभ्यासू, बुद्धिमान, मनमिळाऊ आणि संवेदनशील व्यक्तिमत्त्व म्हणून परिचित होते. प्राध्यापक म्हणून त्यांनी केवळ विद्यार्थ्यांना विषयाचे ज्ञान दिले नाही, तर त्यांना जीवनाकडे पाहण्याची दृष्टी आणि पुढे जाण्याची प्रेरणाही दिली. त्यांच्या मार्गदर्शनातून घडलेले अनेक विद्यार्थी आज विविध क्षेत्रांत कार्यरत आहेत. आपल्या विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीकडे ते कायम आपुलकीने पाहत असत.
गरजू आणि आर्थिकदृष्ट्या अडचणीत असलेल्या विद्यार्थ्यांना मदतीचा हात देणे, त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि शिक्षणाच्या प्रवाहात त्यांना टिकवून ठेवण्यासाठी प्रयत्न करणे, हा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा महत्त्वाचा पैलू होता. विद्यार्थ्याची जात, धर्म अथवा आर्थिक परिस्थिती न पाहता त्याला माणूस म्हणून घडविणे, या भूमिकेतून त्यांनी शैक्षणिक क्षेत्रात काम केले.
धम्म आणि सामाजिक चळवळीशी अखेरपर्यंत नाळ
डॉ. मेश्राम यांचे सामाजिक कार्य विशेषतः धम्म चळवळीशी घट्ट जोडलेले होते. बौद्ध समाजातील विविध उपक्रमांमध्ये ते सातत्याने सक्रिय असत. बुद्ध जयंती, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती, धम्म कार्यक्रम, सामाजिक प्रबोधनाचे उपक्रम आणि विविध शिबिरांमध्ये त्यांचा अग्रस्थानी सहभाग असायचा.
कार्यक्रम कोणताही असो, त्यामागील सामाजिक आणि वैचारिक भूमिका समजून घेऊन ते त्यात सहभागी होत. त्यामुळे अहेरी परिसरातील सामाजिक आणि धम्म चळवळीत त्यांचे नाव आदराने घेतले जात होते.
मात्र त्यांची सामाजिक बांधिलकी केवळ एका समाजापुरती मर्यादित नव्हती. अडचणीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीच्या मदतीसाठी तत्परतेने धावून जाणे, हा त्यांच्या स्वभावाचा भाग होता. सुख-दुःखाच्या प्रसंगी आपुलकीने उपस्थित राहणारे आणि आपल्या परिचयातील व्यक्तीला आधार देणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणून त्यांनी सर्वांच्या मनात स्थान निर्माण केले.
विद्यार्थ्यांशी आयुष्यभर जपलेले नाते
सेवानिवृत्तीनंतरही विद्यार्थ्यांशी आणि समाजाशी असलेले त्यांचे नाते कायम राहिले. आपल्या विद्यार्थ्यांनी आयुष्यात यशस्वी व्हावे, त्यांनी अडचणींवर मात करून पुढे जावे, यासाठी ते सातत्याने मार्गदर्शन करत असत. शिक्षक म्हणून मिळालेल्या भूमिकेला त्यांनी केवळ नोकरी म्हणून न पाहता सामाजिक जबाबदारी म्हणून स्वीकारले.
त्यांच्या स्नेहपूर्ण वागणुकीमुळे अनेक विद्यार्थी त्यांच्याशी शिक्षकापेक्षा अधिक जवळीक असलेल्या मार्गदर्शकाच्या नात्याने जोडले गेले. विद्यार्थ्यांच्या अडचणीच्या काळात त्यांच्यासाठी वेळ देणे, मार्गदर्शन करणे आणि शक्य असेल तेथे मदतीचा हात पुढे करणे, ही त्यांची कार्यपद्धती होती.
समाजासाठी प्रेरणादायी ठेवा
डॉ. नागसेन मेश्राम यांच्या आकस्मिक निधनाने त्यांच्या कुटुंबीयांसह असंख्य विद्यार्थी, सहकारी, मित्रपरिवार आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांवर दुःखाचा आघात झाला आहे. एक अभ्यासू शिक्षक, विद्यार्थ्यांना घडविणारा मार्गदर्शक, सामाजिक बांधिलकी जपणारा कार्यकर्ता आणि धम्म चळवळीशी निष्ठेने जोडलेला सहप्रवासी म्हणून त्यांची ओळख कायम स्मरणात राहील.
त्यांचे आयुष्य हे शिक्षण, सामाजिक बांधिलकी आणि माणुसकी यांचा सुंदर संगम होते. त्यांनी ज्या विद्यार्थ्यांना घडविले, ज्या सामाजिक उपक्रमांना बळ दिले आणि ज्यांच्या अडचणीच्या काळात ते आधार बनले, त्या सर्वांच्या स्मरणातून त्यांचे कार्य पुढेही जिवंत राहील.
डॉ. नागसेन मेश्राम यांच्या निधनाने निर्माण झालेली पोकळी निश्चितच मोठी आहे. मात्र त्यांनी आपल्या कार्यातून निर्माण केलेली माणसे, विद्यार्थ्यांना दिलेली दिशा आणि समाजासाठी जपलेली बांधिलकी हाच त्यांच्या कार्याचा खरा वारसा ठरेल.