Get real time updates directly on you device, subscribe now.
लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क
ओमप्रकाश चुनारकर,
गडचिरोली : जिल्ह्यात महाशिवरात्रीचा उत्सव भक्तिमय वातावरणात आणि अभूतपूर्व उत्साहात साजरा होत आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख शिवमंदिरांच्या परिसरात जत्रांची रेलचेल पाहायला मिळत असून पहाटेपासूनच भाविकांच्या रांगा लागल्या आहेत. पौराणिक महत्त्व असलेल्या मार्कंडा येथे तर लाखो भाविक दर्शनासाठी दाखल झाले आहेत.
व्हॉट्सअॅप ग्रुप ही लिंक वापरून जॉइन करा
उत्तरवाहिनी वैनगंगा नदीच्या तीरावर वसलेले मार्कंडेश्वर मंदिर हे धार्मिक आणि ऐतिहासिक दृष्ट्या विशेष महत्त्वाचे मानले जाते. हेमाडपंथी स्थापत्यशैलीतील या मंदिरात महाशिवरात्रीनिमित्त विशेष पूजा-अर्चा, अभिषेक आणि धार्मिक विधी पार पडत आहेत. गडचिरोली आणि चंद्रपूर जिल्ह्यांसह राज्यातील विविध भागांतून भाविक मोठ्या संख्येने येथे दाखल झाले आहेत.
मार्कंडा येथील जत्रा ही जिल्ह्यातील सर्वात मोठी मानली जाते. गेल्या काही दिवसांपासून मंदिर परिसरात विविध व्यापारी स्टॉल, पारंपरिक वस्तूंची दुकाने, खाद्यपदार्थांच्या गाड्या आणि मनोरंजनाची साधने सजली आहेत. महाशिवरात्रीनंतरही चार ते पाच दिवस ही जत्रा सुरू राहणार असल्याने स्थानिक अर्थचक्रालाही चालना मिळत आहे.
टेलिग्राम बातम्यांसाठी लिंक क्लिक करा
‘विदर्भाची काशी’ ठरलेली शिल्पवैभवाची अद्वितीय परंपरा…
Wainganga Riverच्या पवित्र तीरावर वसलेले मार्कंडा हे देवस्थान केवळ धार्मिक श्रद्धेचे केंद्र नाही, तर विदर्भाच्या सांस्कृतिक आणि स्थापत्य वारशाचे जिवंत प्रतीक आहे. “विदर्भाची काशी” तसेच “विदर्भातील खजुराहो” म्हणून ओळखले जाणारे हे प्राचीन मंदिरसमूह अकराव्या शतकातील उत्तर हिंदुस्थानी स्थापत्यशैलीचा अप्रतिम नमुना मानला जातो.
दक्षिणोत्तर सुमारे १९६ फूट आणि पूर्व-पश्चिम १६८ फूट अशा काटकोनी रचनेत उभा असलेला हा देवळांचा समूह भक्कम दगडी तटबंदीने वेढलेला आहे. सुमारे ९ फूट उंच भिंतींच्या आत एकूण १८ देवळांचा हा समूह स्थापत्य आणि शिल्पकलेच्या दृष्टिने विलक्षण आहे. मंदिरांच्या भिंतींवर कोरलेली सूक्ष्म नक्षीकामे, विविध देवतांची देखणी मूर्तिशिल्पे आणि दगडात साकारलेली जीवनदृष्ये पाहताना भाविक आणि पर्यटक मंत्रमुग्ध होतात.
या समूहात मार्कंडेय ऋषी, नंदिकेश्वर, यमधर्म, मृत्युंजय, उमाशंकर, दशावतार, शक्तिदेवी, हनुमान, गणेश, विश्वेश्वर, भीमेश्वर आणि वीरेश्वर यांसह विविध देवस्थानांचा समावेश आहे. प्रत्येक मंदिराची रचना, शिखरे आणि सभामंडप यामध्ये स्थापत्यातील सुसूत्रता आणि कलात्मकता स्पष्ट दिसून येते.
इतिहासाच्या प्रवाहात या देवळांनी अनेक नैसर्गिक आपत्तींचा सामना केला आहे. सुमारे दीडशे वर्षांपूर्वी वीज पडल्याने काही प्रमाणात नुकसान झाले असले तरी मंदिरांचे मूळ सौंदर्य आणि भव्यता आजही अबाधित आहे. काळाच्या ओघात काही शिल्पे झिजली असली, तरी त्यातील कलात्मकता आणि सांस्कृतिक संदेश आजही तितक्याच ठळकपणे जाणवतो.
आज मार्कंडा हे ठिकाण धार्मिक पर्यटनासोबतच ऐतिहासिक अभ्यासक आणि स्थापत्यतज्ज्ञांसाठीही आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे. पुरातन वारशाचे संवर्धन, परिसराचा विकास आणि पर्यटकांसाठी आवश्यक सुविधा उभारण्याची गरज अधोरेखित होत असताना, “विदर्भाची काशी” म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या स्थळाचे जतन करणे ही काळाची गरज ठरत आहे.
एसटी महामंडळाची विशेष व्यवस्था..
भाविकांची वाढती गर्दी लक्षात घेता महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ च्या गडचिरोली विभागाने विशेष बसफेऱ्यांचे नियोजन केले आहे. मार्कंडादेवसह चपराळा, कालेश्वरम (तेलंगणा), अरततोंडी, व्यंकटापूर आणि भंडारेश्वर या प्रमुख ठिकाणांसाठी विशेष बससेवा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. त्यापैकी सुमारे ७० बसगाड्या मार्कंडासाठी धावणार असून यात्रेदरम्यान अंदाजे १५०० फेऱ्या पूर्ण होतील.
यंदा महाशिवरात्री रविवारी आल्याने शाळांना सुटी आहे. त्यामुळे मानव विकास मिशनअंतर्गत चालणाऱ्या सुमारे १०५ शालेय बसगाड्याही यात्रेसाठी वापरण्यात येत आहेत. त्यामुळे नियमित मार्गावरील बससेवांवर परिणाम झाला नसल्याचे विभागीय नियंत्रकांनी स्पष्ट केले.
गेल्या वर्षीच्या महाशिवरात्री यात्रेदरम्यान विशेष बसफेऱ्यांतून सुमारे ३० लाख रुपयांचे उत्पन्न झाले होते. यावर्षी भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेता ३७ लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
श्रद्धा, परंपरा आणि सांस्कृतिक वारसा यांचा संगम असलेली महाशिवरात्री यात्रा यंदाही भक्तिभावाने उजळली असून मार्कंडा परिसरात “हर हर महादेव”च्या जयघोषात वातावरण दुमदुमून गेले आहे.