80s रेट्रो लूक’च्या नादात डिजिटल ओळख गहाण? एआय फोटोच्या मोहात तुमचा चेहरा सायबर गुन्हेगारांच्या रडारवर!

लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क

लोकस्पर्श न्यूज विशेष वृत्त ,

 गडचिरोली : बेलबॉटम पँट, रेट्रो हेअरस्टाइल, विंटेज रंगछटा आणि १९८० च्या दशकातील बॉलिवूडचा फिल्मी थाट… सध्या इन्स्टाग्राम, फेसबुक, व्हॉट्सॲपवर ‘८०s ट्रेंड’ अक्षरशः धुमाकूळ घालत आहे. तरुणाईपासून ते सेलिब्रिटींपर्यंत प्रत्येकजण एआय (AI) टूल्सच्या मदतीने काही सेकंदांत स्वतःचा रेट्रो अवतार तयार करून सोशल मीडियावर अपलोड करत आहे. मात्र, अवघ्या चार ‘लाईक्स’ आणि ‘कमेंट्स’च्या मोहात नागरिक आपली सर्वात मौल्यवान डिजिटल संपत्ती—’स्वतःचा चेहरा आणि बायोमेट्रिक माहिती’—अनोळखी सायबर जगाच्या हवाली करत असल्याचे भयावह वास्तव समोर आले आहे.

मोफत सेवेमागे डेटाचा काळाबाजार: नेमका खेळ काय?…

“जर तुम्हाला एखादी ऑनलाइन सेवा पूर्णपणे मोफत मिळत असेल, तर तुम्ही ग्राहक नसून स्वतःच एक उत्पादन (Product) आहात,” हा डिजिटल जगाचा अलिखित नियम आहे.

* परवानग्यांचा चक्रव्यूह: फोटो जनरेट करण्याच्या घाईत युझर्स सर्रासपणे ‘Allow’ किंवा ‘I Agree’ वर क्लिक करतात. याद्वारे ॲप्स थेट फोन स्टोरेज, कॅमेरा, मायक्रोफोन, कॉन्टॅक्ट्स आणि रिअल-टाइम लोकेशनचा ॲक्सेस मिळवतात.

* डेटा विक्री आणि डार्क वेब: अनेक थर्ड-पार्टी एआय ॲप्सचे मूळ सर्व्हर परदेशात (विशेषतः चीन, रशिया किंवा सायबर कायदे शिथिल असलेल्या देशांत) असतात. हा डेटा जाहिरात कंपन्यांना किंवा डार्क वेबवरील हॅकर्सना विकला जाण्याची दाट शक्यता असते.

* मेटाडेटाची गुप्त चोरी: तुम्ही अपलोड केलेल्या फोटोसोबत कॅमेऱ्याचे मॉडेल, तारीख, वेळ आणि फोटो काढलेल्या ठिकाणाचे अक्षांश-रेखांश (Geotag/EXIF Data) थेट सर्व्हरवर सेव्ह होतात.

चेहरा हा फक्त फोटो नाही, तुमची बायोमेट्रिक चावी!..

सायबर तज्ज्ञांच्या मते, आधुनिक काळात चेहरा हा केवळ छायाचित्र नसून डिजिटल पासवर्ड बनला आहे. एआय फोटोमुळे निर्माण होणारे तीन मुख्य धोके:संभाव्य धोका

परिणाम आणि गैरवापर सविस्तर,,

डीपफेक आणि मॉर्फिंग : चेहऱ्याच्या वेगवेगळ्या कोनांतील डेटावरून हुबेहूब व्हिडिओ किंवा अश्लील बनावट फोटो तयार करून ब्लॅकमेलिंग करणे.

बायोमेट्रिक फसवणूक : फेशिअल रेकग्निशन (Face Unlock) प्रणाली भेदणे किंवा बँक केवायसी (KYC) पडताळणीमध्ये फेरफार करण्याचा प्रयत्न करणे.

डिजिटल आयडेंटिटी थेफ्ट : तुमच्या नावाने बनावट सोशल मीडिया प्रोफाइल, सिमकार्ड किंवा ऑनलाइन खाती उघडून गुन्हे करणे.

‘इंटरनेटवर गेलेला फोटो कधीच नष्ट होत नाही’..

सोशल मीडियावर टाकलेला फोटो डिलीट केला तरी तो ॲपच्या क्लाउड सर्व्हरवर, कॅशे मेमरीमध्ये किंवा इतरांच्या स्क्रीनशॉटच्या स्वरूपात कायमस्वरूपी राहतो. विशेषतः लहान मुले, कौटुंबिक महिला, घराचा पत्ता किंवा वाहन क्रमांक स्पष्ट दिसणारे फोटो एआय प्लॅटफॉर्मवर अपलोड करणे म्हणजे गुन्हेगारांना आयते निमंत्रण देणे आहे.

सायबर सुरक्षा ढाल: हे ५ नियम आजच लागू करा..

* अनोळखी ॲप्स डाऊनलोड करू नका: गुगल प्ले-स्टोअर किंवा ॲप स्टोअरवरील नव्याने आलेले आणि संशयास्पद डेव्हलपर असलेले फोटो जनरेटर ॲप्स वापरणे टाळा.

* ॲप परवानग्या त्वरित तपासा: फोनच्या Settings > App Management मध्ये जाऊन फोटो एडिटिंग ॲप्सना दिलेला कॉन्टॅक्ट्स, लोकेशन आणि मायक्रोफोनचा ॲक्सेस तात्काळ बंद करा.

* प्रायव्हसी पॉलिसी वाचा: ॲप तुमच्या चेहऱ्याचा डेटा मॉडेल ट्रेनिंगसाठी (AI Model Training) वापरणार आहे का, हे Privacy Policy मध्ये तपासा.

* सोशल प्रोफाइल ‘प्रायव्हेट’ ठेवा: तुमचे अकाउंट ‘पब्लिक’ असल्यास कोणताही अनोळखी व्यक्ती तुमचे फोटो सेव्ह करून त्यावर एआय प्रयोग करू शकते; त्यामुळे खाते सुरक्षित ठेवा.

* संशयास्पद लिंकवर क्लिक टाळा: “येथे क्लिक करा आणि तुमचा ८०s लूक मोफत मिळवा” अशा व्हॉट्सॲप किंवा टेलिग्रामवरील लिंक्सपासून पूर्णपणे दूर राहा.

तज्ज्ञांचे स्पष्ट मत

 “क्षणिक मनोरंजनासाठी आणि व्हर्च्युअल वाहवा मिळवण्यासाठी स्वतःचा बायोमेट्रिक डेटा अनोळखी एआयच्या हवाली करणे म्हणजे स्वतःच्या घराची चावी अनोळखी चोराच्या हातात देण्यासारखे आहे. ट्रेंड फॉलो करा, पण स्वतःची डिजिटल ओळख धोक्यात घालून नाही!”

— सायबर सुरक्षा तज्ज्ञ