माता रमाईंच्या त्यागातून स्त्रीशक्ती, समता आणि सामाजिक परिवर्तनाचा संदेश

लोकस्पर्श न्यूज नेटवर्क 

आलापल्ली : भारतीय बौद्ध महासभा, गडचिरोली (दक्षिण) यांच्या मार्गदर्शनाखाली आयोजित वर्षावास प्रवचनमालिकेतील सोळावे पुष्प रविवारी संघमित्रा बौद्ध विहार, आलापल्ली येथे धम्ममय वातावरणात उत्साहात संपन्न झाले. ‘माता रमाईचे अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व’ या विषयावर आयुनी. बबीताताई निमसरकार यांनी अभ्यासपूर्ण प्रवचनातून माता रमाई यांच्या त्यागमय जीवनाचा, संघर्षशील व्यक्तिमत्त्वाचा आणि सामाजिक परिवर्तनातील योगदानाचा वेध घेतला. या कार्यक्रमातून स्त्रीशक्ती, वैचारिक प्रबोधन, कौटुंबिक जबाबदारी आणि सामाजिक समतेची जाणीव दृढ करण्याचा महत्त्वपूर्ण संदेश देण्यात आला.

बौद्ध धम्माच्या तत्त्वज्ञानात प्रज्ञा, करुणा, समता आणि बंधुता यांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. या मूल्यांचा केवळ धार्मिक आचरणापुरता मर्यादित विचार न करता ते दैनंदिन जीवनात रुजविणे, स्त्री-पुरुषांच्या विचारविश्वात सकारात्मक बदल घडविणे आणि समाजात विवेकनिष्ठ दृष्टिकोन विकसित करणे, ही अशा प्रवचनमालिकांची व्यापक भूमिका आहे. सुट्टीच्या दिवशी आयोजित करण्यात आलेल्या या कार्यक्रमातून धम्म उपासक आणि उपासिकांना एकत्र येऊन विचारमंथन करण्याची, प्रेरणादायी जीवनकार्य समजून घेण्याची आणि सामाजिक बांधिलकी अधिक दृढ करण्याची संधी मिळाली.

कार्यक्रमाचे आयोजन भारतीय बौद्ध महासभा, गडचिरोली (दक्षिण), भारतीय बौद्ध महासभा, गडचिरोली (दक्षिण) महिला समिती, आलापल्ली, भारतीय बौद्ध महासभा, तालुका शाखा, अहेरी, महामाया महिला मंडळ, आलापल्ली आणि बहुउद्देशीय महिला मंडळ, आलापल्ली यांच्या संयुक्त विद्यमाने करण्यात आले.

कार्यक्रमाची सुरुवात आदर्शांची पूजा, बुद्धवंदना, त्रिशरण व पंचशील ग्रहण तसेच भीमस्मरणाने झाली. स्नेहा चालूरकर यांनी सादर केलेल्या भीमगीताने वातावरणात उत्साह आणि प्रसन्नता निर्माण केली. बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्या विचारांप्रती निष्ठा व्यक्त करत उपस्थितांनी सामाजिक समता व मानवकल्याणाच्या मूल्यांचे स्मरण केले.

माता रमाईंच्या जीवनातून त्याग, कर्तव्यनिष्ठा आणि स्त्रीसक्षमीकरणाची प्रेरणा…

प्रवचनादरम्यान आयुनी. बबीता ताई निमसरकर यांनी माता रमाई यांच्या जीवनातील संघर्ष, प्रतिकूल परिस्थितीतील त्यांची सहनशीलता, कष्ट करण्याची तयारी आणि कुटुंबाप्रती असलेली जबाबदारी यांचे महत्त्व विशद केले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या शैक्षणिक प्रवासात तसेच सामाजिक परिवर्तनाच्या ध्येयपूर्तीसाठी रमाई यांनी दिलेल्या त्यागपूर्ण सहकार्याचा उल्लेख करत त्यांनी माता रमाई यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील विविध पैलू उलगडले.

माता रमाई यांचे जीवन केवळ त्याग आणि सहनशीलतेची कथा नसून प्रतिकूल परिस्थितीतही धैर्याने उभे राहण्याची, जबाबदाऱ्या समर्थपणे पेलण्याची आणि आपल्या कुटुंबाच्या तसेच समाजाच्या व्यापक हितासाठी योगदान देण्याची प्रेरणा देणारा जीवनप्रवास आहे. त्यांच्या जीवनकार्याकडे केवळ एका महान व्यक्तिमत्त्वाच्या सहचारिणीच्या भूमिकेतून न पाहता, संघर्षातून घडलेल्या स्वतंत्र आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वाच्या दृष्टीने पाहणे आवश्यक आहे, हा विचार या प्रवचनातून अधोरेखित झाला.

स्त्रीचे योगदान केवळ घर आणि कुटुंबापुरते मर्यादित नसते. तिच्या कष्टांना, विचारांना, निर्णयक्षमतेला आणि सामाजिक सहभागाला योग्य स्थान मिळणे ही समताधिष्ठित समाजाची गरज आहे. माता रमाई यांच्या जीवनातून स्त्रीशक्ती, आत्मसन्मान, कर्तव्यनिष्ठा आणि सामाजिक बांधिलकी यांची प्रेरणा मिळते. महिलांनी स्वतःच्या क्षमतांची जाणीव ठेवून शिक्षण, वैचारिक प्रगल्भता आणि सामाजिक कार्याच्या माध्यमातून पुढे यावे, असा व्यापक संदेश या विषयातून पुढे आला.

धार्मिक कार्यक्रमातून वैचारिक प्रबोधन आणि सामाजिक परिवर्तनाची दिशा….

बौद्ध धम्मातील समता, करुणा, मैत्री आणि प्रज्ञा ही मूल्ये समाजजीवनात रुजविण्यासाठी धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम महत्त्वाची भूमिका बजावतात. अशा कार्यक्रमांतून केवळ धम्मश्रवण होत नाही, तर महापुरुषांच्या जीवनकार्याचा अभ्यास, सामाजिक प्रश्नांविषयी जागरूकता आणि स्वतःच्या विचारांचे आत्मपरीक्षण करण्याची संधीही मिळते. विशेषतः महिला मंडळांच्या सहभागातून आयोजित होणाऱ्या प्रवचनमालिका महिलांना संघटित होण्यासाठी, आपले विचार मांडण्यासाठी आणि सामाजिक कार्यात सक्रिय भूमिका बजावण्यासाठी प्रेरणा देतात.

महिला सक्षमीकरण म्हणजे केवळ महिलांची उपस्थिती वाढविणे नव्हे, तर त्यांना वैचारिकदृष्ट्या सक्षम करणे, निर्णयप्रक्रियेत सहभागी होण्याची संधी देणे आणि समाजातील समान हक्कांविषयी जागरूकता निर्माण करणे होय. माता रमाई यांच्या जीवनकार्याचा अभ्यास अशा दृष्टिकोनाला बळ देतो. पुरुष आणि महिला या दोन्ही घटकांनी समतेची मूल्ये आत्मसात करून परस्पर सन्मान, सहकार्य आणि सामाजिक जबाबदारीची भावना जोपासल्यास कुटुंबासह संपूर्ण समाजाच्या प्रगतीला चालना मिळू शकते.

त्यामुळे वर्षावास प्रवचनमालिका ही केवळ धार्मिक परंपरेचे पालन करणारी उपक्रममालिका न राहता बौद्ध धम्माच्या तत्त्वज्ञानातून विवेकनिष्ठ विचार, स्त्री-पुरुष समानता आणि सामाजिक परिवर्तनाची दिशा देणारे व्यासपीठ ठरत आहे. माता रमाई यांच्या जीवनकार्यावरील या प्रवचनाने उपस्थितांना त्याग, संघर्ष आणि समतेच्या मूल्यांचे महत्त्व नव्याने समजून घेण्याची संधी उपलब्ध करून दिली.

मान्यवरांचा सन्मान; आयोजकांचे सहकार्य…

कार्यक्रमासाठी रुचकर नाश्त्याचे दान आयु. महेंद्र निमसरकर साहेब व परिवार यांनी दिले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन आयु. दिनेश चालूरकर सर यांनी केले, तर आयु. रमेश चांदेकर सर यांनी उपस्थितांचे आभार मानले. कार्यक्रमाच्या शेवटी मान्यवरांना पुस्तके भेट देऊन त्यांचा सन्मान करण्यात आला.

संघमित्रा बौद्ध विहार, आलापल्ली तसेच भारतीय बौद्ध महासभेच्या तालुका शाखा, अहेरी आणि जिल्हा शाखा, गडचिरोली (दक्षिण) यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला. प्रवचनमालिकेला बहुसंख्य धम्म उपासक व उपासिका उपस्थित होते. कार्यक्रमाच्या यशस्वितेसाठी आयोजक, धम्म उपासक आणि उपासिकांचे मोलाचे सहकार्य लाभले.